Data opublikowania: 12.06.2014
Osoba publikująca: Agata Dworzak

Wernisaż wystawy na zamku w Niedzicy Wernisaż wystawy na zamku w Niedzicy

1 czerwca na zamku w Niedzicy odbył się wernisaż wystawy zorganizowanej przez Stowarzyszenie Historyków Sztuki Muzeum Zespół Zamkowy w Niedzicy oraz Instytutu Historii Sztuki Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie Corpus Vitrearum Polska

pt. Witraże sakralne na Skalnym Podhalu i polskim Spiszu

Wystawę będzie można zwiedzać od 1 do 30 czerwca na Zamku w Niedzicy.

 

 

 

 

 

 

Kilka słów o wystawie i projekcie którego jest efektem

Choć witraże w świątyniach Skalnego Podhala i polskiego Spiszu pozwalają prześledzić najważniejsze nurty stylistyczne w witrażownictwie kościelnym 1. połowy XX wieku, sytuującym się pomiędzy epoką historyzmu a geometryzującymi tendencjami lat 30., mają one jednak również pewien rys szczególny, przejawiający się w motywach ornamentalnych (witraże podhalańskie) i pochodzeniu (witraże w kościele parafialnym w Niedzicy).

Najbardziej zachowawcze, choć nie najstarsze spośród prezentowanych na wystawie, są neogotyckie witraże z 1912 roku z Niedzicy operujące figurą ukazaną w architektonicznej arkadzie — schematem typowym dla historyzującej produkcji dziewiętnastowiecznej. Interesujące, że kompozycje te, jako jedyne na omawianym obszarze, nie pochodzą z pracowni polskich, lecz zostały wykonane w budapesztańskim zakładzie Gidy Waltherra. Ta nietypowa proweniencja jest jednak zrozumiała, zważywszy że niedzicka parafia leżała na początku XX wieku już na obszarze Węgier, również jeśli chodzi o administrację kościelną.

Na witrażach kościelnych Skalnego Podhala, których fotografie stanowią większość na wystawie, wyraźne piętno odcisnęła sztuka przełomu wieków i jej zainteresowanie ludowością, a zwłaszcza zdobnictwem i budownictwem góralskim. Charakterystyczne dla tego regionu motywy — leluje, cyrhlice czy krzyżyki — po raz pierwszy pojawiły się w „dywanowych" kompozycjach projektu Stanisława Witkiewicza z 1896 roku do nowo wybudowanego kościoła św. Rodziny w Zakopanem. W tym samym czasie lokalną ornamentykę próbował zastosować w witrażownictwie (niezrealizowana kompozycja św. Augustyn do tejże świątyni) również Edgar Kováts, dyrektor Szkoty Przemysłu Drzewnego w Zakopanem. Usiłowania te nie spotkały się zrazu z powszechną akceptacją. Autorytet Witkiewicza i zwolenników „stylu zakopiańskiego" skruszył jednak opór przeciwników sztuki ludowej jako inspiracji dla dekoracji kościelnych. Po motywy góralskie, które decydują o wyjątkowości podhalańskich witraży, sięgnął Stefan Matejko w swoich projektach do kaplicy na Jaszczurówce (z ok. 1905 roku) i do kościoła parafialnego w Kościelisku (1904). Przeskalowane cyrhlice są również głównym motywem kompozycji Jana Śliwińskiego w kościele w Witowie (z lat 30. XX wieku) i do dziś pojawiają się w projektach witraży przeznaczonych do miejscowych świątyń. Inspiracje sztuką ludową odcisnęły swe piętno również na projektach Antoniego Procajłowicza do kościoła w Białym Dunajcu z końca lat 30. Inna odmiana sztuki fin de siécle'u dochodzi natomiast do głosu w witrażach kaplicy Boromeuszek w Zakopanem, zrealizowanych według pomysłu ks. Aleksandra Rafała Gogolińskiego. Pomimo iż są to prace pochodzące z początku lat 30., ich stylistyka wyraźnie ciąży ku secesji, do której chętnie odwoływano się w witrażownictwie kościelnym nawet po II wojnie światowej. W niejednym podhalańskim i spiskim witrażu można doszukać się refleksów nowatorskich eksperymentów formalnych sztuki dwudziestolecia międzywojennego, przejawiających się głównie w pryzmatycznym rozbiciu teł i dynamizacji przedstawień. Tendencje te zaznaczyły się wyraźnie w witrażach Matka Boska Niepokalanie Poczęta iŚw. Jan Ewangelista w kościele Św. Rodziny w Zakopanem (oba zaprojektowane przez Janusza Kotarbińskiego w latach 1930-1931), ale i w uproszczonych artdecowskich kompozycjach symbolicznych z 1936 roku w starym kościele parafialnym w Bukowinie Tatrzańskiej czy motywach ornamentalnych witraży Serce Jezusa i Serce Marii w kościele św. Katarzyny Aleksandryjskiej w Nowej Białej. Z kolei skromne witraże z lat 20. XX wieku w świątyniach parafialnych w Poroninie, Miętustwie czy Ostrowsku, niewykazujące zdecydowanych cech stylowych, są dobrym przykładem obiegowych kompozycji medalionowych z wizerunkami świętych, po jakie w tym czasie chętnie sięgali fundatorzy.

Prezentowane na wystawie fotografie powstały w toku realizacji projektu Korpus witraży z lat 1800-1945 w kościołach rzymskokatolickich metropolii krakowskiej i przemyskiej, pro-wadzonego przez Instytut Historii Sztuki Uniwersytetu Jagiellońskiego dzięki środkom przyznanym przez Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego w ramach Narodowego Programu Rozwoju Humanistyki. Celem projektu, stanowiącego część międzynarodowego przedsięwzięcia badawczego pod auspicjami Corpus Vitrearum, ogólnoświatowej organizacji zajmującej się badaniami nad malarstwem witrażowym, jest inwentaryzacja i opracowanie naukowe zasobu witrażowego metropolii południowo-wschodniej Polski.

1 /image/image_gallery?uuid=5c6259bf-b9b0-4a0d-aaeb-d71823f223f7&groupId=12925174 4224 2816 Grzegorz Eliasiewicz 2 21
2 /image/image_gallery?uuid=1dc6c2b5-a84e-4a7f-8987-2e6e005a535d&groupId=12925174 2306 3454 Grzegorz Eliasiewicz 3 1
3 /image/image_gallery?uuid=d6d10ee3-8747-4592-b1b3-fbd5a765f526&groupId=12925174 4481 2987 Grzegorz Eliasiewicz 4 2
4 /image/image_gallery?uuid=a7045366-122a-49dc-bac5-7f50fe8606cc&groupId=12925174 5390 3593 Grzegorz Eliasiewicz 5 3
5 /image/image_gallery?uuid=689d62d8-0ba1-45c1-97e9-30760e702f3f&groupId=12925174 5140 3426 Grzegorz Eliasiewicz 6 4
6 /image/image_gallery?uuid=7daee489-bd13-41ca-bc08-4ef02a27ee6a&groupId=12925174 5229 3485 Grzegorz Eliasiewicz 7 5
7 /image/image_gallery?uuid=f6c9c7cb-da7d-4218-9cca-4cbdb5af5e9b&groupId=12925174 5492 3661 Grzegorz Eliasiewicz 8 6
8 /image/image_gallery?uuid=f101bef9-484e-46c2-898d-1ba119ddd864&groupId=12925174 2556 3829 Grzegorz Eliasiewicz 9 7
9 /image/image_gallery?uuid=9b1491dd-4819-473a-ac39-ef01274a4086&groupId=12925174 4793 3196 Grzegorz Eliasiewicz 10 8
10 /image/image_gallery?uuid=ff5de0c9-5917-4184-b13d-84c59291433b&groupId=12925174 4995 3330 Grzegorz Eliasiewicz 11 9
11 /image/image_gallery?uuid=ec73c2bf-a84e-4117-9418-95b2342048f7&groupId=12925174 4836 3223 Grzegorz Eliasiewicz 12 10
12 /image/image_gallery?uuid=451345c4-da89-4680-96d0-4724d8c26d61&groupId=12925174 5162 3440 Grzegorz Eliasiewicz 13 11
13 /image/image_gallery?uuid=d14b28bd-308a-4a2e-9d20-704b75ca9993&groupId=12925174 2556 3829 Grzegorz Eliasiewicz 14 12
14 /image/image_gallery?uuid=8767c66d-dcb6-4957-a8f4-9a3aa4c44a53&groupId=12925174 5271 3514 Grzegorz Eliasiewicz 15 13
15 /image/image_gallery?uuid=2a6775bc-9cec-4829-9a25-d1426d301e58&groupId=12925174 4918 3279 Grzegorz Eliasiewicz 16 14
16 /image/image_gallery?uuid=4f1d1355-db48-453d-bd75-5cda3d7b4f2c&groupId=12925174 5436 3624 Grzegorz Eliasiewicz 17 15
17 /image/image_gallery?uuid=8740b915-20eb-424d-a85c-43a22279e990&groupId=12925174 4776 3344 Grzegorz Eliasiewicz 18 16
18 /image/image_gallery?uuid=8e0d72a2-3460-491d-ac02-05eb2cf02cb7&groupId=12925174 5760 3840 Grzegorz Eliasiewicz 19 17
19 /image/image_gallery?uuid=a1650be3-9c5b-4fd2-a3b2-4b5652dde2d1&groupId=12925174 5760 3840 Grzegorz Eliasiewicz 20 18
20 /image/image_gallery?uuid=97c865b2-25d4-49d1-a465-63f08994a5e6&groupId=12925174 5760 3840 Grzegorz Eliasiewicz 21 19