Studia średniowieczne

W roku 2012 powstała nowa seria wydawnicza pod redakcją dra hab. Marka Walczaka. 

1 /image/image_gallery?uuid=89abd47e-fd5e-47ce-b607-cbd577a6341f&groupId=12925174 300 438 2 7
2 /image/image_gallery?uuid=a079ecb2-3105-4fba-a12d-ce4c2153524f&groupId=12925174 300 435 3 1
3 /image/image_gallery?uuid=4c3d4c78-e036-4022-a507-ae4417d82fd4&groupId=12925174 300 454 4 2
4 /image/image_gallery?uuid=37f40202-d446-4081-a851-bce82047bfcd&groupId=12925174 300 438 5 3
5 /image/image_gallery?uuid=b515623a-f83c-48d5-9757-0b5346f1a607&groupId=12925174 300 448 6 4
6 /image/image_gallery?uuid=593c39e3-f43d-4365-9413-b127b8769c9f&groupId=12925174 300 440 7 5

» 1. Dobrosława Horzela, "Późnogotycka rzeźba drewniana w Małopolsce ok. 1440–1477", Kraków 2012

» 2. Jakub Adamski, "Sklepienia pseudopoligonalne w architekturze gotyckiej. Studium z dziejów architektonicznego iluzjonizmu", Kraków 2013.

Rozprawa Jakuba Adamskiego jest wybitnym studium poświęconym problematyce sklepień pseudopoligonalnych, zakreślonym z rozmachem w ogólnoeuropejskiej perspektywie. Autor z wielką erudycją i starannością przedstawia historię tego specyficznego fenomenu sklepień gotyckich na terenie średniowiecznej Europy. Formułując własne interpretacje i hipotezy dotyczące genezy oraz ewolucji sklepień pseudowielobocznych, opiera je na wnikliwych analizach poszczególnych obiektów architektonicznych, przedstawionych w porządku chronologiczno-topograficznym. W stanowiących zrąb książki opisach kolejnych interesujących go realizacji swoją uwagę skupia nie tylko na sklepieniach, ale rekapituluje też ogólny stan badań poświęconych danym budowlom, ich chronologię czy problematykę rozwarstwienia, nierzadko zajmując przy tym krytyczne stanowisko wobec ustalonych w tradycji badawczej tez.

Podzielona na sześć rozdziałów, poprzedzonych Wstępem i zakończonychWnioskami końcowymi, publikacja cechuje się klarowną kompozycją i logiczną sekwencją argumentacji. Uzupełnia ją obszerne i kompletne zestawienie bibliograficzne, indeksy oraz streszczenie w języku angielskim. Integralną częścią książki jest znakomity materiał ilustracyjny (w zdecydowanej większości będący wynikiem kilkuletnich naukowych podróży Autora, pozwalających mu na autopsję kilkudziesięciu budowli rozmieszczonych między Atlantykiem a ziemiami dawnego państwa krzyżackiego), na który składa się 288 zdjęć i rysunków, ułatwiających śledzenie narracji.

W polskim piśmiennictwie naukowym opracowania z tej dziedziny badań historycznoartystycznych nie były dotąd licznie reprezentowane. Publikacja Jakuba Adamskiego znakomicie wypełnia tę lukę badawczą, zarówno dzięki nowatorstwu prezentowanego tematu, obszerności zgromadzonego materiału artystycznego, jak i wielości oryginalnych tez postawionych przez Autora.

» 3. Aneta Bukowska, "Najstarsza katedra w Poznaniu. Problem formy i jej genezy w kontekście architektury około roku 1000", Kraków 2013

Publikacja dr Anety Bukowskiej to wnikliwa i zakrojona na szeroką skalę analiza bogatej dokumentacji badań przeprowadzonych w okresie powojennym przez Krystynę Józefowiczównę w katedrze poznańskiej – jednym z najważniejszych obiektów sakralnych w państwie pierwszych Piastów. Autorka nie poprzestała na przedstawieniu archiwalnych opracowań, lecz skonfrontowała je z reliktami dostępnymi w obrębie rezerwatu archeologiczno-architektonicznego pod katedrą gotycką, dokonując krytycznej interpretacji wyników wykopalisk. Wynikiem tej analizy są przełomowe tezy postawione przez Autorkę m.in. w kwestii ostatecznego rozstrzygnięcia zagadnienia chronologii murów budowli wykonanych w technice opus spicatum, a także kompozycji planu i formy przestrzennej najstarszej fazy obiektu.

Niewątpliwym walorem rozprawy jest zawarty w niej bogaty materiał ilustracyjny, na który w dużej mierze składają się dotąd niepublikowane archiwalne zdjęcia i rysunki wykonane podczas prac wykopaliskowych zespołu Krystyny Józefowiczówny, przechowywane w archiwum IAiE PAN. Udostępnienie tak ważnych materiałów dokumentacyjnych nie tylko znakomicie ilustruje wywody Autorki na temat katedry poznańskiej, ale także pozwala badaczom architektury wczesnopiastowskiej na prowadzenie samodzielnych rozważań na jej temat.

W polskim piśmiennictwie naukowym opracowania z tej dziedziny badań nie były dotąd licznie reprezentowane. Publikacja Anety Bukowskiej znakomicie wypełnia tę lukę badawczą, a zaprezentowane w niej propozycje nowej rekonstrukcji, rozwarstwienia, datowania i atrybucji katedry poznańskiej są znaczącym osiągnięciem w studiach nad początkiem architektury w Polsce.

» 4. "Imagines pictae. Studia nad malarstwem gotyckim w Polsce", red. Wojciech Walanus, Marek Walczak, Kraków 2017

 

Czwarty tom serii „Studia z Historii Sztuki Średniowiecznej Instytutu Historii Sztuki Uniwersytetu Jagiellońskiego”  to zbiór dwudziestu tekstów na temat malarstwa gotyckiego w Polsce, autorstwa historyków sztuki i konserwatorów należących do grona najlepszych polskich specjalistów z dziedziny sztuki średniowiecznej. Prezentowany tom stanowi spójną pod względem tematycznym próbę spojrzenia w szerokim kontekście sztuki europejskiej na wybrane zabytki malarstwa tablicowego, ściennego, witrażowego i książkowego. Publikacja poświęcona została pamięci prof. Jerzego Gadomskiego, wybitnego badacza dawnej sztuki, który stworzył własną szkołę historii sztuki średniowiecznej.

Książka podzielona jest tematycznie: pierwszą część stanowią teksty stricte związane z malarstwem tablicowym, drugą tworzą artykuły dotyczące tzw. Hodegetrii Małopolskich, trzecia dotyczy malarstwa monumentalnego, czwarta natomiast malarstwa miniaturowego i hafciarstwa. Artykuły poprzedza wstęp autorstwa Marka Walczaka poświęcony postaci profesora Jerzego Gadomskiego.

Poszczególne artykuły dopełnia bogaty materiał ilustracyjny, w przeważającej większości pełnokolorowy, ułatwiający śledzenie rozbudowanych i erudycyjnych interpretacji dzieł sztuki.

» 5. "Historyzm. Tradycjonalizm. Archaizacja. Studia z dziejów świadomości historycznej w średniowieczu i czasach nowożytnych", red. Marek Walczak, Kraków 2015

 

Piąty tom serii „Studia z Historii Sztuki Średniowiecznej Instytutu Historii Sztuki Uniwersytetu Jagiellońskiego” to zbiór dziesięciu artykułów autorstwa uznanych polskich specjalistów z dziedziny sztuki średniowiecznej. Dotyczące architektury, rzeźby, malarstwa i rzemiosła artystycznego teksty ilustrują szerokie spektrum zjawisk artystycznych analizowanych pod kątem odwołań do przeszłości.

Tom otwiera studium, którego autorzy badają zjawiska artystyczne i kulturowe epoki nowożytnej nawiązujące do średniowiecza, ukazując nie tylko ich różnorodność, ale też złożoność wykraczającą poza konteksty formalno-stylistyczne. Kolejne artykuły podejmują zagadnienia archaizowania zjawisk artystycznych w epoce średniowiecza, natomiast teksty zamykające publikację ponownie sytuują zagadnienie tytułowe w epoce nowożytnej, tworząc niejako ramę dla całego tomu. Przywoływane i omawiane w artykułach przykłady zestawiane są przez autorów z podobnymi zabiegami obecnymi w sztuce zachodnioeuropejskiej.

Poszczególne artykuły dopełnia bogaty materiał ilustracyjny (łącznie około 230 zdjęć czarno-białych oraz pełnobarwnych), co ułatwia śledzenie rozbudowanych i erudycyjnych interpretacji.

SPIS TREŚCI TOMU

» 6. Zoltán Gyalókay, "Rzeźby Marii z Dzieciątkiem o francuskiej proweniencji stylowej w Małopolsce i na Spiszu w pierwszej połowie XIV wieku", Kraków 2016

Publikacja dr Zoltána Gyalókayego stanowi wnikliwą analizę zespołu siedmiu figur Marii z Dzieciątkiem, które łączą cechy formalno-stylistyczne oraz pierwotna lokalizacja (Małopolska i Spisz). Autor nadaje przedmiotowi swych badań nową rangę, dowodząc, że wbrew twierdzeniom zawartym we wcześniejszej literaturze figury te charakteryzują cechy wskazujące na recepcję francuską, nie zaś lokalną. W toku wywodów autor odsłania także nieznany nurt powiązań artystycznych i personalno-historycznych elit społecznych ówczesnej Europy, ustalając, iż omawiane dzieła powstały na Węgrzech i w Polsce z inicjatywy kręgów królewskich Andegawenów i Piastów, mających kontakty z dworem francuskim. Te nowatorskie twierdzenia prowadzą do istotnego przewartościowania dotychczasowej chronologii rzeźb małopolsko-spiskich i są istotnym wkładem w poznanie dziejów artystycznych środkowo-wschodniej Europy XIV wieku.

Publikacja, podzielona na siedem rozdziałów, cechuje się klarowną kompozycją i logiczną sekwencją argumentacji. Uzupełnia ją obszerne i kompletne zestawienie bibliograficzne, indeksy oraz streszczenie w języku angielskim. Integralną częścią książki jest znakomity materiał ilustracyjny.