Studia średniowieczne

W roku 2012 powstała nowa seria wydawnicza pod redakcją dra hab. Marka Walczaka. W 2018 roku seria została przekztałcona w Studia z historii sztuki dawnej Instytutu Historii Sztuki Uniwersytetu Jagiellońskiego i Muzeum Narodowego w Krakowie.

1 /image/image_gallery?uuid=89abd47e-fd5e-47ce-b607-cbd577a6341f&groupId=12925174 300 438 2 10
2 /image/image_gallery?uuid=a079ecb2-3105-4fba-a12d-ce4c2153524f&groupId=12925174 300 435 3 1
3 /image/image_gallery?uuid=4c3d4c78-e036-4022-a507-ae4417d82fd4&groupId=12925174 300 454 4 2
4 /image/image_gallery?uuid=37f40202-d446-4081-a851-bce82047bfcd&groupId=12925174 300 438 5 3
5 /image/image_gallery?uuid=b515623a-f83c-48d5-9757-0b5346f1a607&groupId=12925174 300 448 6 4
6 /image/image_gallery?uuid=593c39e3-f43d-4365-9413-b127b8769c9f&groupId=12925174 300 440 7 5
7 /image/image_gallery?uuid=09c7775a-3403-40cb-8dfb-247f56101a11&groupId=12925174 800 1192 8 6
8 /image/image_gallery?uuid=e99dfd59-1edb-440a-b8c6-c7376865cf6c&groupId=12925174 798 1203 9 7
9 /image/image_gallery?uuid=83fedf7f-793e-46dd-9f4d-a359d4f6037b&groupId=12925174 791 1167 10 8

» 1. Dobrosława Horzela, "Późnogotycka rzeźba drewniana w Małopolsce ok. 1440–1477", Kraków 2012

» 2. Jakub Adamski, "Sklepienia pseudopoligonalne w architekturze gotyckiej. Studium z dziejów architektonicznego iluzjonizmu", Kraków 2013.

Rozprawa Jakuba Adamskiego jest wybitnym studium poświęconym problematyce sklepień pseudopoligonalnych, zakreślonym z rozmachem w ogólnoeuropejskiej perspektywie. Autor z wielką erudycją i starannością przedstawia historię tego specyficznego fenomenu sklepień gotyckich na terenie średniowiecznej Europy. Formułując własne interpretacje i hipotezy dotyczące genezy oraz ewolucji sklepień pseudowielobocznych, opiera je na wnikliwych analizach poszczególnych obiektów architektonicznych, przedstawionych w porządku chronologiczno-topograficznym. W stanowiących zrąb książki opisach kolejnych interesujących go realizacji swoją uwagę skupia nie tylko na sklepieniach, ale rekapituluje też ogólny stan badań poświęconych danym budowlom, ich chronologię czy problematykę rozwarstwienia, nierzadko zajmując przy tym krytyczne stanowisko wobec ustalonych w tradycji badawczej tez.

Podzielona na sześć rozdziałów, poprzedzonych Wstępem i zakończonychWnioskami końcowymi, publikacja cechuje się klarowną kompozycją i logiczną sekwencją argumentacji. Uzupełnia ją obszerne i kompletne zestawienie bibliograficzne, indeksy oraz streszczenie w języku angielskim. Integralną częścią książki jest znakomity materiał ilustracyjny (w zdecydowanej większości będący wynikiem kilkuletnich naukowych podróży Autora, pozwalających mu na autopsję kilkudziesięciu budowli rozmieszczonych między Atlantykiem a ziemiami dawnego państwa krzyżackiego), na który składa się 288 zdjęć i rysunków, ułatwiających śledzenie narracji.

W polskim piśmiennictwie naukowym opracowania z tej dziedziny badań historycznoartystycznych nie były dotąd licznie reprezentowane. Publikacja Jakuba Adamskiego znakomicie wypełnia tę lukę badawczą, zarówno dzięki nowatorstwu prezentowanego tematu, obszerności zgromadzonego materiału artystycznego, jak i wielości oryginalnych tez postawionych przez Autora.

» 3. Aneta Bukowska, "Najstarsza katedra w Poznaniu. Problem formy i jej genezy w kontekście architektury około roku 1000", Kraków 2013

Publikacja dr Anety Bukowskiej to wnikliwa i zakrojona na szeroką skalę analiza bogatej dokumentacji badań przeprowadzonych w okresie powojennym przez Krystynę Józefowiczównę w katedrze poznańskiej – jednym z najważniejszych obiektów sakralnych w państwie pierwszych Piastów. Autorka nie poprzestała na przedstawieniu archiwalnych opracowań, lecz skonfrontowała je z reliktami dostępnymi w obrębie rezerwatu archeologiczno-architektonicznego pod katedrą gotycką, dokonując krytycznej interpretacji wyników wykopalisk. Wynikiem tej analizy są przełomowe tezy postawione przez Autorkę m.in. w kwestii ostatecznego rozstrzygnięcia zagadnienia chronologii murów budowli wykonanych w technice opus spicatum, a także kompozycji planu i formy przestrzennej najstarszej fazy obiektu.

Niewątpliwym walorem rozprawy jest zawarty w niej bogaty materiał ilustracyjny, na który w dużej mierze składają się dotąd niepublikowane archiwalne zdjęcia i rysunki wykonane podczas prac wykopaliskowych zespołu Krystyny Józefowiczówny, przechowywane w archiwum IAiE PAN. Udostępnienie tak ważnych materiałów dokumentacyjnych nie tylko znakomicie ilustruje wywody Autorki na temat katedry poznańskiej, ale także pozwala badaczom architektury wczesnopiastowskiej na prowadzenie samodzielnych rozważań na jej temat.

W polskim piśmiennictwie naukowym opracowania z tej dziedziny badań nie były dotąd licznie reprezentowane. Publikacja Anety Bukowskiej znakomicie wypełnia tę lukę badawczą, a zaprezentowane w niej propozycje nowej rekonstrukcji, rozwarstwienia, datowania i atrybucji katedry poznańskiej są znaczącym osiągnięciem w studiach nad początkiem architektury w Polsce.

» 4. "Imagines pictae. Studia nad malarstwem gotyckim w Polsce", red. Wojciech Walanus, Marek Walczak, Kraków 2017

Czwarty tom serii „Studia z Historii Sztuki Średniowiecznej Instytutu Historii Sztuki Uniwersytetu Jagiellońskiego”  to zbiór dwudziestu tekstów na temat malarstwa gotyckiego w Polsce, autorstwa historyków sztuki i konserwatorów należących do grona najlepszych polskich specjalistów z dziedziny sztuki średniowiecznej. Prezentowany tom stanowi spójną pod względem tematycznym próbę spojrzenia w szerokim kontekście sztuki europejskiej na wybrane zabytki malarstwa tablicowego, ściennego, witrażowego i książkowego. Publikacja poświęcona została pamięci prof. Jerzego Gadomskiego, wybitnego badacza dawnej sztuki, który stworzył własną szkołę historii sztuki średniowiecznej.

Książka podzielona jest tematycznie: pierwszą część stanowią teksty stricte związane z malarstwem tablicowym, drugą tworzą artykuły dotyczące tzw. Hodegetrii Małopolskich, trzecia dotyczy malarstwa monumentalnego, czwarta natomiast malarstwa miniaturowego i hafciarstwa. Artykuły poprzedza wstęp autorstwa Marka Walczaka poświęcony postaci profesora Jerzego Gadomskiego.

Poszczególne artykuły dopełnia bogaty materiał ilustracyjny, w przeważającej większości pełnokolorowy, ułatwiający śledzenie rozbudowanych i erudycyjnych interpretacji dzieł sztuki.

» 5. "Historyzm. Tradycjonalizm. Archaizacja. Studia z dziejów świadomości historycznej w średniowieczu i czasach nowożytnych", red. Marek Walczak, Kraków 2015

Piąty tom serii „Studia z Historii Sztuki Średniowiecznej Instytutu Historii Sztuki Uniwersytetu Jagiellońskiego” to zbiór dziesięciu artykułów autorstwa uznanych polskich specjalistów z dziedziny sztuki średniowiecznej. Dotyczące architektury, rzeźby, malarstwa i rzemiosła artystycznego teksty ilustrują szerokie spektrum zjawisk artystycznych analizowanych pod kątem odwołań do przeszłości.

Tom otwiera studium, którego autorzy badają zjawiska artystyczne i kulturowe epoki nowożytnej nawiązujące do średniowiecza, ukazując nie tylko ich różnorodność, ale też złożoność wykraczającą poza konteksty formalno-stylistyczne. Kolejne artykuły podejmują zagadnienia archaizowania zjawisk artystycznych w epoce średniowiecza, natomiast teksty zamykające publikację ponownie sytuują zagadnienie tytułowe w epoce nowożytnej, tworząc niejako ramę dla całego tomu. Przywoływane i omawiane w artykułach przykłady zestawiane są przez autorów z podobnymi zabiegami obecnymi w sztuce zachodnioeuropejskiej.

Poszczególne artykuły dopełnia bogaty materiał ilustracyjny (łącznie około 230 zdjęć czarno-białych oraz pełnobarwnych), co ułatwia śledzenie rozbudowanych i erudycyjnych interpretacji.

SPIS TREŚCI TOMU

» 6. Zoltán Gyalókay, "Rzeźby Marii z Dzieciątkiem o francuskiej proweniencji stylowej w Małopolsce i na Spiszu w pierwszej połowie XIV wieku", Kraków 2016

Publikacja dr Zoltána Gyalókayego stanowi wnikliwą analizę zespołu siedmiu figur Marii z Dzieciątkiem, które łączą cechy formalno-stylistyczne oraz pierwotna lokalizacja (Małopolska i Spisz). Autor nadaje przedmiotowi swych badań nową rangę, dowodząc, że wbrew twierdzeniom zawartym we wcześniejszej literaturze figury te charakteryzują cechy wskazujące na recepcję francuską, nie zaś lokalną. W toku wywodów autor odsłania także nieznany nurt powiązań artystycznych i personalno-historycznych elit społecznych ówczesnej Europy, ustalając, iż omawiane dzieła powstały na Węgrzech i w Polsce z inicjatywy kręgów królewskich Andegawenów i Piastów, mających kontakty z dworem francuskim. Te nowatorskie twierdzenia prowadzą do istotnego przewartościowania dotychczasowej chronologii rzeźb małopolsko-spiskich i są istotnym wkładem w poznanie dziejów artystycznych środkowo-wschodniej Europy XIV wieku.

Publikacja, podzielona na siedem rozdziałów, cechuje się klarowną kompozycją i logiczną sekwencją argumentacji. Uzupełnia ją obszerne i kompletne zestawienie bibliograficzne, indeksy oraz streszczenie w języku angielskim. Integralną częścią książki jest znakomity materiał ilustracyjny.

» 7. Mateusz Grzęda, "Między normą a naturą. Początki portretu w Europie Środkowej (około 1350-1430)", Kraków 2020

Z przyjemnością oddajemy do rąk Czytelników siódmy tom serii Studia z historii sztuki dawnej Instytutu Historii Sztuki Uniwersytetu Jagiellońskiego i Muzeum Narodowego w Krakowie autorstwa Mateusza Grzędy. Między normą a naturą. Początki portretu w Europie Środkowej (około 1350-1430) to monografia poświęcona jednemu z najbardziej intrygujących i ciągle nie dość dobrze rozpoznanych zjawisk w kulturze artystycznej Europy Środkowej – narodzinom portretu. Praca wprowadza czytelnika w zagadnienia, które do tej pory nie były przedmiotem refleksji badawczej. Wysoki poziom narracji naukowej dopełnia bogaty materiał ilustracyjny oraz obszerne zestawienie literatury przedmiotu.

Publikacja finansowana przez Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego oraz Wydział Historii Uniwersytetu Jagiellońskiego jest wspólnym projektem wydawniczym Towarzystwa Naukowego “Societas Vistulana”, Wydziału Historycznego UJ oraz Muzeum Narodowego w Krakowie.

» 8. "Sztuka w kręgu krakowskich franciszkanów i klarysek", red. M. Szyma, M. Walczak, Kraków 2020

Miłośników i badaczy sztuki sakralnej zachęcamy do sięgnięcia po VIII tom z serii Studia z historii sztuki dawnej Instytutu Historii Sztuki Uniwersytetu Jagiellońskiego i Muzeum Narodowego w Krakowie poświęcony działalności artystycznej w kręgu krakowskich franciszkanów i klarysek. Pod redakcją naukową dra Marcina Szymy oraz prof. Marka Walczaka powstała książka, w której na ponad 700 stronach, w 40 bogato ilustrowanych artykułach znakomici specjaliści polscy i czescy poruszają zagadnienia z zakresu architektury, ikonografii, muzyki i liturgii franciszkańskiej, a także prezentują ustalenia dotyczące wyposażenia zespołów klasztornych franciszkanów i klarysek w Krakowie, wyniki badań archeologicznych oraz rezultaty badań i prac konserwatorskich przeprowadzonych na terenie obu kompleksów w ostatnich latach. Publikacja jest ważnym krokiem w stronę pełnej syntezy dziejów historyczno-artystycznych krakowskich minorytów i klarysek, a tym samym pozycją obowiązkową zarówno z perspektywy czytelników zainteresowanych sztuką powstającą w kręgu franciszkańskim, jak i tych z Państwa, którzy zajmują się dziejami Krakowa i okolic.

Wydanie, dystrybucja i udostępnienie monografii otrzymało finansowanie ze środków Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego przeznaczonych  na działalność upowszechniającą naukę. Tom został opublikowany we współpracy i z wykorzystaniem środków  Muzeum Narodowego w Krakowie oraz Wydziału Historycznego Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Wydawca pragnie podziękować również Firmie Konserwatorskiej Piotr Białko Zabytki Malarstwa, Rzeźby i Architektury sp. z o.o. za darowiznę przekazaną na ten cel.

» 9.

» 10. Piotr Pajor, "O budowaniu królestwa. Książęce i królewskie fundacje architektoniczne w Małopolsce jako środek reprezentacji władzy 1243–1370", Kraków 2020.

Z radością prezentujemy najnowszą publikację Piotra Pajora “O budowaniu królestwa. Książęce i królewskie fundacje architektoniczne w Małopolsce jako środek reprezentacji władzy 1243–1370”, będącą kolejnym tomem serii “Studia z historii sztuki dawnej Instytutu Historii Sztuki Uniwersytetu Jagiellońskiego i Muzeum Narodowego w Krakowie”. Tym razem tematem przewodnim tomu są sposoby wykorzystania architektury jako środka autoprezentacji i propagandy przez władców rządzących Małopolską w schyłkowym okresie rozbicia dzielnicowego (za panowania Bolesława Wstydliwego, Leszka Czarnego, Wacława II Przemyślidy) oraz dwóch ostatnich królów z dynastii Piastów – Władysława Łokietka i Kazimierza Wielkiego.

Autor omawia fundacje (w tym inicjatywy urbanistyczne) Bolesława Wstydliwego, dalej podejmuje kwestię reprezentacji władzy w inwestycjach z epoki Leszka Czarnego, Wacława II i Władysława Łokietka. W kolejnym rozdziale koncentruje się na budowie i znaczeniu gotyckiej katedry na wzgórzu wawelskim, najobszerniejszą część książki poświęcając „dziełu Kazimierza Wielkiego” – od serii kościołów dwunawowych, przez działania związane z królewskimi fundacjami, przedsięwzięcia urbanistyczne (tu w roli głównej lokacja miasta Kazimierz), by wreszcie dopełnić rozważania zagadnieniem Kazimierzowskich warowni i rezydencji.

Karty książki Piotra Pajora przynoszą nie tylko samo omówienie architektury, faz budowy i funkcji, ale sytuują je w perspektywie ogólniejszej, a przede wszystkim przedstawiają własne opinie Autora, często będące polemiką ze stanowiskami wcześniejszych badaczy. Wywód jest bogato ilustrowany, co dodatkowo ułatwia i uatrakcyjnia lekturę.

Publikacja wzbudzi zainteresowanie nie tylko historyków sztuki i historyków. Książka Piotra Pajora jest istotnym głosem w dyskusji o przeszłości zapisanej w dziełach średniowiecznej sztuki polskiej.

Książka została dofinansowana z programu „Doskonała nauka” Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego oraz z subwencji przyznanej Uniwersytetowi Papieskiemu Jana Pawła II w Krakowie przez Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego w roku 2020.